Medicinal Plants

विड्याचे / नागवेलीचे पानं आरोग्यवर्धक नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण मुखशुद्धीसाठी वापरली जाणारी नागवेलीची पानं या विषयी बघणार आहोत आयुर्वेदामध्ये मुख शुद्धीसाठी / / / पचनासाठी भोजनानंतर म्हणजेच आहारानंतर तांबूल सेवन विधी सांगितलेला आहे तांबूल सेवन याचा अर्थ विड्याचे म्हणजेच नागवेलीची पानं होय नाग वेलीच्या पानांचे प्रामुख्याने कपूरी पान आणि मलबारी पान असे दोन प्रकार बाजारात उपलब्ध असतात अनेक प्रकार जरी असले तरी देखील सर्वच प्रकारची पानं प्रामुख्याने तिखट चव

प्रेग्नेंसीत शतावरी किती महत्त्वाचीनमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण प्रेग्नेंसीत शतावरी / शतावरी कल्प किती महत्त्वाचा आहे या विषयी बघणारा आहोत जवळपास प्रत्येकालाच माहीत आहे की प्रेग्नेंसी मध्ये शतावरी कल्प घेतला जातो कित्येक व्यक्ती डिलिव्हरी नंतर आईला दूध येण्यासाठी किंवा दूध वाढवण्यासाठी शतावरी कल्प घेत असतात शतावरी ही महिलांसाठीचे अमृत रुपी औषधच आहे ज्या वेळेला प्रेग्नेंसी आहे असे कळते त्या वेळेपासून शतावरी कल्प दुधासोबत वैद्यकीय सल्ल्याने घ्यावा शतावरी ही वन

निर्गुंडी तेल आणि त्याचे फायदे नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण निर्गुंडी च्या तेलाचे काय काय फायदे असतात या विषयी बघणार आहोतनिर्गुंडीची झाडी अनेक व्यक्तींच्या घराच्या कुंपणासाठी लावली जातात ज्या पद्धतीने मेहंदी चे झाड कुंपण म्हणून लावतात तसेच निर्गुंडीची झाडी देखील अनेक ठिकाणी कुंपणाच्या स्वरूपामध्ये लावली जातात निर्गुंडी चे मूळ निर्गुंडीची पानं ही औषधी उपयोगासाठी वापरली जात असतात प्रामुख्याने वातदोष कमी करण्यासाठी यांचा उपयोग होतो निर्गुंडी पानांच्या पासून बनव

दुर्वांचे औषधी उपयोग नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण संकष्टी चतुर्थी किंवा गणेश उत्सव किंवा गणपतीच्या कोणत्याही समारंभात दुर्वांची जोडी गणरायाला अर्पण करत असतो परंतु या दुर्वांचा आपल्या आरोग्यासाठी नेमका काय काय उपयोग होत असतो या विषयी फारशी माहिती नसते साधारणतः दुर्वांचा उपयोग शरीराचा दाह म्हणजे शरीरात होणारी आग कमी करण्यासाठी तसेच उष्णता कमी करण्यासाठी होत असतो हे सर्वांनाच माहित असते.या व्यतिरिक्त दुर्वा ह्या आपल्या त्वचा विकारांना दूर करतात पचनसंस्थेतील दोष दे

गवती चहाचे गुण नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण गवती चहाचा उपयोग आणि आरोग्यासाठी फायदे या विषयी बघणार आहोत गवती चहाच्या पानांचा वापर प्रामुख्याने चहा करण्यासाठी केला जातो ह्या गवती चहाला एक प्रकारचा सुगंध असतो आणि एक विशिष्ट चव असते त्यामुळे तो जवळपास प्रत्येकालाच आवडत असतोगवती चहा अनेकांच्या गच्चीवर अंगणामध्ये किंवा गॅलरीमध्ये लावला जातो गवती चहा मध्ये अँटिऑक्सिडंट गुणधर्म असतात तसेच पोट दुखी सारख्या समस्या देखील यामुळे दूर होत असतात बद्धकोष्ठता अतिसार शरीरात कु

आयुर्वेद ट्च - कैरीचे पन्हे नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण आयुर्वेदाच्या अनुषंगाने कैरीचे पन्हे हे कसे बनवायचे आणि त्याचे आरोग्यासाठी काय फायदे होऊ शकतात हे बघणार आहोत उन्हाळ्याच्या दिवसात आपल्या शरीरासाठी पाण्याची गरज भासत असते शरीरामध्ये पाण्याची कमतरता होऊ नये अशाच पद्धतीने आपले आहार विहारातील नियोजन असणे आवश्यक आहे आणि ह्याच उन्हाळ्याच्या दिवसांमध्ये कैरी मिळत असते ह्या कैरीचे अनेक व्यंजन आपण बनवत असतो जसे लोणचं आहे लुंजी नावाचा एक भाजी चा प्रकार बनवला जातो

आंब्याची कोवळी पाने नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण आंब्याच्या कोवळ्या पानांचा काय उपयोग होऊ शकतो ? या विषयी बघणारा आहोत आयुर्वेदामध्ये पंचपल्लव नावाने पाच वनस्पतींच्या कोवळ्या पानांचा आरोग्यासाठी उपयोग सांगितलेला आहे त्यामध्ये प्रथम क्रमांकाला आंबा आहे त्यासोबत जांभूळ कवठ महाळुंग आणि बेल या पाच वनस्पतींच्या कोवळ्या पानांना पंच पल्लव असं म्हटलेलं आहे म्हणजे या पाच वनस्पतींची कोवळी पाने आरोग्यासाठी अत्यंत लाभदायक असतात त्यापैकी आज आपण आंब्याच्या कोवळ्या पानांचा

बहुगुणी वड नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर - - - आज आपण वटवृक्ष म्हणजेच वडाचे वृक्ष या विषयी बघणार आहोत वड वृक्ष - - पूज्य मानला जातो वटसावित्री पौर्णिमेच्या दिवशी स्त्रिया अत्यंत मनोभावे याची पूजा करतात वडामध्ये अनेक प्रकारचे औषधी गुणधर्म असून सम्राट अशोकांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्यावर ज्या प्रसिद्ध आज्ञा काढल्या - - - - त्यात वड आणि पिंपळ हे वृक्ष लागवड करावी ही आज्ञा होती वडाच्या पानांचा उपयोग पत्रावळी तयार करण्यासाठी होतो आणि अशा पत्रावळीतील भोजन हे उत्कृष्ट मानले

पुदिना नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण - - - - आयुर्वेदात पूतिहा या नावाने उल्लेख असणारी वनस्पती - - - ज्याला आपण मराठीत पुदिना म्हणतो या विषयी बघणार आहोत कोणत्याही पदार्थ म्हणजेच स्नॅक्स असो / / / पकोडे / / पराठे / / पाणीपुरी काहीही असो त्या सोबत पुदिन्याची चटणी / / पुदिन्याचे पाणी - - - - त्यांची चव वाढवण्यासाठी असतेच. पुदिन्याचा सुगंध / / / त्याचा आकर्षक रंग - - - आपले मन प्रसन्न करीत असतो आणि यासोबतच म्हणजे मनासोबत / / / शरीराचे आरोग्य देखील वाढविण्यात

धन्यांचा (धणे) आरोग्यासाठी वापर नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण - - - - प्राचीन काळापासून आहारात आणि औषधी स्वरूपात धने वापरले जातात - - - त्या बद्दल बघणार आहोत - - चरक संहितेत व अन्य महत्त्वाच्या आयुर्वेदाच्या ग्रंथांमध्ये तहान भागविणारे शरीराला शीतता देणारे ताप / / अपचन / / / अतिसार इत्यादी अनेक रोगांची उत्तम औषध म्हणून धण्याचा उल्लेख आहे हिरवे धने म्हणजे कोथिंबीर ही - - - विविध पदार्थांमध्ये टाकल्यास पदार्थ स्वादिष्ट होतात पदार्थांना सुगंध येतो आणि पदार्थ आ

गोकर्ण नमस्कार मी - - - - डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण - - - गोकर्ण या वेली विषयी बघणार आहोत आजच्या यांत्रिक युगात - - - मनुष्य निसर्गापासून वंचित होत आहे वृक्षतोड सतत होत असून साधी तुळस मुबलक प्रमाणात मिळणं कठीण होऊ लागला आहे दिसण्यास सुंदर - - - आकर्षक फुल - - - सुगंधी फुलं असणारी छोटी छोटी रोप घराच्या अंगणामध्ये आपण लावत असतो या छोट्या रोपांसह काही महत्त्वाची औषध उपयोगी वनस्पतींची लागवड घराच्या अंगणात केल्यास तसेच मोठ्या वृक्षांची लागवड घराच्या समोर / / रस्त्याच्या क

कोहळा नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर - - - - आज आपण आयुर्वेदात महत्त्व असणारे कुष्मांड - - - ज्याला आपण मराठीतून कोहळा असे म्हणतो - - - त्याबद्दल माहिती घेणार आहोत आपल्याला एक म्हण परिचित आहे ती म्हणजे - - - - आवळा देऊन कोहळा काढणे कोहळा हा आकाराने खूप मोठा असतो आणि आरोग्यासाठी बहु उपयोगी देखील असतो कोहळा हा अनेक शारीरिक लक्षणांवर / / / व्याधींवर उपयुक्त असून - - - मेंदूला चालना देणारा आहे कोहळा या फळाच्या गराचा - - - - बियांचा आणि बियांपासून निघणाऱ्या तेलाचा औषधी म्

कमळ नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण - - - - चिखलातून निर्माण होऊन सुद्धा सर्वांना प्रसन्न करणारे - - - - - निर्मळतेचे प्रतीक म्हणजे कमळ या विषयी बघणारा आहोत - - - - देव देवतांच्या पूजेत कमळ पुष्पांचा वापर फार पूर्वीपासून होत आहे आयुर्वेदात देखील कमळाच्या फुलांचा बियांचा आणि कंदाचा वापर विविध रोग निवारणार्थ केला जात असतो प्राचीन काळापासून तलावाच्या पाण्यात कमळाची नैसर्गिक लागवड होत आहे संपूर्ण भारतात तसेच चीन जपान इत्यादी ठिकाणी पाणथळ जागी आढळते पांढरे कमळ / /

आरोग्यवर्धक शेवगा नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर - - - - आज सर्वांनाच परिचित असणारी शेवगा भाजी - - - - या विषयी बघणार आहोत आयुर्वेदात अति प्राचीन काळापासून औषधी उपयोगात शेवगा वापरला जात आहे शेवग्याची पानं शेवग्याचे मूळ मुळाची साल शेवग्याच्या झाडाची साल आणि शेवग्याच्या शेंगा शेंगेमधील बी हे सर्वच औषधी उपयोगा मध्ये वापरले जाते आयुर्वेदाच्या प्रमुख ग्रंथांपैकी चरक आणि सुश्रुत या दोन्ही ग्रंथांमध्ये याचे वर्णन आहे गोड शेवगा आणि कडू शेवगा असे याचे दोन प्रकार आपल्याला बघायल

आयुर्वेदाच्या औषधींचे प्रामाणिकरण नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर - - - - आज आपण आयुर्वेदाच्या औषधींच्या संदर्भात - - - औषधांच्या शुद्धतेच्या संदर्भात विचार करणार आहोत आयुर्वेद या शब्दाला संपूर्ण जगतात सामान्य जनतेद्वारे बरेच महत्त्व प्राप्त झालेले आहे आयुर्वेदिक औषध आयुर्वेदिक उपचार आयुर्वेदिक लेखन युट्युब इत्यादी माध्यमातून आयुर्वेदाचे चलन आहे आपण आयुर्वेदिक औषधींच्या बाबतीत औषधीकरणाच्या संदर्भात गांभीर्याने विचार करणे गरजेचे आहे कारण अनेक आयुर्वेदिक औषधांच्या बाबतीत

अशोक वृक्ष नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण - - - - आयुर्वेदात वर्णन केलेल्या अशोक या वृक्षाच्या बद्दलची माहिती घेणार आहोत आपण ज्या वनस्पतीला अशोक या नावाने ओळखतो ती खऱ्या अर्थाने अशोक नसून आयुर्वेदात त्या वनस्पतीला काष्ट दारू किंवा अशोक भेद असे नाव आहे आज आपण आयुर्वेदात वर्णन केलेल्या अशोकाच्या बद्दलचे वर्णन बघणार आहोत खऱ्या अशोकाचे झाड आंब्याप्रमाणे दिसणारे असते साधारणता आठ ते दहा मीटर उंचीचे - - सरळ दाट आणि नेहमी हिरवे असणारे हे वृक्ष रामायणातील कथेनुसार ह्याच

तुळस नमस्कार मी डॉ. सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण तुळस या वनस्पती बद्दल माहिती घेणार आहोत - - - - तुळस जशी धार्मिक, आध्यात्मिक कार्यात महत्वाची ठरते तशीच ती औषधी उपयोगासाठी देखील महत्वाची आहे. तुळस मुख्यतः दोन प्रकारची आढळते - एक ग्राम तुळस आणि दुसरी वन तुळस. दोनही प्रकार औषधी उपयोगासाठी वापरता येतात. तुळशीची पाने, फुले, बीया व मुळ यांचा वापर औषधात करता येतो. तुळस पचनास हलकी-उष्ण-स्निग्ध असून चवीला कडू-तिखट असते. तुळस पाने औषधी उपयोगात आणायची असल्यास तुळस लागवड करून मंजिरी येण्

ओवा नमस्कार मी डॉ. सतीश वसंत शिंदाडकर - - - - आज आपण ओवा बद्दल माहिती घेणार आहोत - - - - - ओवा सर्व सामान्यतः पचन संस्थेवर उत्कृष्ट काम करतो त्यात अन्नाचे पचन चांगले करणे, - - - - - - पाचक स्त्रावांना योग्य प्रकारे तयार करणे, - - - - शरीराचे पोषण करणे, - - - - - आतडयांची पुरःस्सरण क्रिया सुधारणे इ. चा समावेश होतो. जेवणानंतर प्रत्येक व्यक्तीने ओवा खाणे आरोग्य वर्धन करणारे ठरते - - - कारण यामुळे वारंवार होणारे गॅसेस, - - - अपचन, - - - - - - उलटीची संवेदना, - - - कृमी इ

ज्येष्ठमध नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण ज्येष्ठमध - - - - या विषयी बघणार आहोत - - - उत्तम आरोग्याच्या बळावरच मनुष्य आपली प्रगती करू शकतो - - - - - - प्रत्येक मनुष्याला आरोग्याचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे - - - - - घरगुती उपचार पद्धती बदलत्या काळामध्ये तसेच कुटुंब व्यवस्थेतील बदलामुळे लोप पावत चालली आहे - - - असे म्हणणे चूक ठरणार नाही कारण आजीबाईचा बटवा या नावाने पूर्वी परिचित असणारी - - - - - - घरगुती उपचार पद्धती - - - आजच्या तरुण पिढीतील गृहिणींना जवळपास अपरिचि

गुणकारी कोरफड नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर - - - - आज आपण कोरफड याविषयी बघणार आहोत - - - - अशा काही वनस्पती आहेत की ज्यांचे गुणधर्म पूर्णतः ज्ञात होण्यासाठी ऋषीमुनींनी अनेक शतके अभ्यास केला - - - - आणि आरोग्याचा खजिना मानवाला - - - - आयुर्वेद रूपाने बहाल केला भारतात सर्वत्र आढळणारी कोरफड ही बहुतेक लोकांच्या घरी कुंडीत किंवा बागेत शोभिवंत वनस्पती म्हणून लावलेली असते - - - - या वनस्पतीला संस्कृत मध्ये कुमारी असे म्हणतात या वनस्पतीची पाने खूप जाड असून त्यात - - - - -