Cracked Heels in Ayurveda Causes, Symptoms, Treatments, and When to Seek Medical Help

पायाच्या टाचेला म्हणजेच तळपायाला भेगा पडणेनमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण

तळपायाला भेगा पडणे

ज्याला क्रॅक हिल्स असे म्हणतात

त्या विषयी बघणार आहोत

आयुर्वेद शास्त्रानुसार वात दोषाच्या वृद्धी मुळे हा आजार

होत असतो

पुरुषांपेक्षा स्त्रियांमध्ये अधिक प्रमाणात

टाचांना भेगा पडत असतात

आयुर्वेदानुसार खूप अधिक प्रमाणात चालणं

अन वाणी फिरणे

खडबडीत आणि असमान जमिनीवर अधिक प्रमाणात

फिरल्यामुळे हा आजार होऊ शकतोआयुर्वेदामध्ये याला पाददारी असं म्हणतात

पाद म्हणजे पाय किंवा टाच आणि

दारी म्हणजे क्रॅक्स किंवा भेगा म्हणजेच

ज्या अवस्थेमध्ये किंवा ज्या आजारात किंवा लक्षणांमध्ये

पायाच्या टाचेंना भेगा असतात किंवा तळपायांना भेगा असतात

त्यांना पाददारी असं म्हटलं जातं आणि

हा प्रकार बहुतेक वेळा निरूपद्रवी असतो म्हणजे

याच्यामुळे कुठलाही त्रास होत नसतो परंतु

काही व्यक्तींमध्ये दैनंदिन दिनचर्येत ह्या जखमा किंवा

ह्या क्रॅक्स अडथळा आणतात आणि त्यामुळे

भरपूर वेदना

आग होणं इत्यादी होत असतात असाच प्रकार

काही व्यक्तींना हाताच्या म्हणजे तळव्यांच्या भागात

देखील होऊ शकतोसाधारणतः याच्या कारणांमध्ये खडबडीत पृष्ठभागावर

अनवाणी पायी फिरणे

कोरडे      पचायला हलके आणि गुणाने थंड असणाऱ्या पदार्थांना

अधिक प्रमाणामध्ये सेवन करणे तसेच

चवीला कडू    तुरट   आणि तिखट अधिक प्रमाणात सेवन करणे

तंबाखूजन्य उत्पादनांना चघळणे किंवा सेवन करणे

कॉफी सारख्या पेय पदार्थांना मोठ्या प्रमाणामध्ये

दीर्घकाळासाठी सेवन करणे तसेच

अधिक सोडा किंवा केमिकल्स असणारे डिटर्जंट साबण

यांचा अधिक प्रमाणात वापर करणे

पायाची स्वच्छता न ठेवणे

अधिक काळ उभे राहणे

रात्रपाळी किंवा शिफ्ट ड्युटी असणाऱ्या लोकांमध्ये

अशा प्रकारच्या क्रॅक्स येण्याची शक्यता असते

साधारणतः क्रॅक हिल्स असणाऱ्या पायांना

कोरडेपणा असतो तसेच क्रॅक्स लाल रंगाचे असतात

त्या ठिकाणी खाज येते

वेदना होतात आणि अनेक व्यक्तींमध्ये

दाह म्हणजे आग देखील होत असतेकाही गंभीर प्रकरणांमध्ये सेल्युलिटीस नावाचा आजार

निर्माण होऊ शकतो

काही मधुमेही मध्ये डायबिटीस असणाऱ्या रुग्णांमध्ये

न्यूरोपॅथिक नुकसान होऊन पायाचे अल्सर्स निर्माण होऊ शकतात

म्हणून कधीही क्रॅक हिल्स कडे दुर्लक्ष करू नये

याच्या उपचारांमध्ये बाह्य उपचार आणि अभ्यंतर उपचार

ह्या दोन पद्धतीने उपचार केले जाऊ शकतात प्रामुख्याने

औषधीयुक्त तेल लावणे       काही हर्बल क्रीम्स लावणे

मॉइश्चरायझर लावणे यांचा समावेश होतोकरंज तेल      कडुनिंब तेल     गाईचे सिद्ध तूप   शतधौत घृत

मधमाशीच्या मेणांपासून बनवलेले लेप

या व्यतिरिक्त औषधांमध्ये अनंतमूळ

मंजिष्ठा   कोरफड    गेरू     कडुनिंब    चंदन    हळद

ज्येष्ठमध इत्यादींचा उपयोग होत असतोऔषधांमध्ये सर्ज रस

गंधक मलहर         महामंजिष्ठादी घृत 

पाददारी मलम            चंदनासव

धन्वंतरी तेल              सारीवाद्यासव 

कुष्मांड पाक इत्यादींचा उपयोग होत असतोपायाला किंवा हाताला भेगा पडणे हि एक साधी

किरकोळ आरोग्याची तक्रार जरी असली आणि

सहसा प्रामुख्याने पावसाळ्यात

हिवाळ्यात आढळत असली तरी देखील

गंभीर आरोग्याच्या समस्या निर्माण करत नसते परंतु

जर समजा थोडी देखील अधिक समस्या किंवा

नियमित कामांमध्ये अडथळा निर्माण होत असेल तर

निश्चितच योग्य त्या वैद्यकीय सल्ल्याने उपचार करणे गरजेचे असते.

Cracked Heels in Ayurveda Causes, Symptoms, Treatments, and When to Seek Medical Help

Cracked heels, known as Padadari in Ayurveda, are more than a cosmetic concern. Dry, split skin around the heel can become painful, bleed, and invite infection if ignored.

Ayurvedic view of cracked heels

Ayurveda links cracked heels mainly with Vata dosha aggravation. Vata is associated with dryness, roughness, and cracking. When the skin loses natural oiliness and moisture, the heel becomes hard, thick, and fissured.

Common symptoms include:

Dry, rough, and flaky skin on the heel

Pain while walking or standing

Deep cracks, sometimes with bleeding

Burning, itching, or tenderness

Thickened yellowish skin around the heel

Dry weather, ageing, prolonged standing, and inadequate foot care can worsen the condition.

Why women may experience cracked heels more often

Women often report cracked heels more than men due to a mix of lifestyle and biological factors. Frequent barefoot walking at home, open footwear, household work involving water, and repeated exposure to floor cleaners can dry the skin.

Hormonal changes during pregnancy, menopause, or thyroid imbalance may also affect skin hydration. In some cases, cosmetic foot treatments without regular moisturising can make the heel barrier weaker.

Triggers that make heel cracks worse

Walking on rough surfaces increases friction and pressure on the heel. Over time, the outer skin thickens and splits.

A dry diet, such as excessive intake of dry snacks, very little healthy fat, irregular meals, or low water intake, may worsen Vata imbalance in Ayurvedic terms.

Tobacco use can also harm skin health. It affects blood circulation and delays healing, making cracks more persistent and prone to infection.

Treatment options and daily care

Mild cracked heels often improve with consistent care.

Useful measures include:

Applying medicated Ayurvedic oils such as sesame oil-based preparations after washing the feet

Using herbal creams containing soothing ingredients like aloe vera, neem, or turmeric

Applying a thick moisturiser at night and wearing clean cotton socks

Avoiding harsh scrubbing when cracks are deep

Wearing cushioned footwear, especially on hard floors

People with diabetes, poor circulation, or reduced sensation in the feet should avoid self-treatment for deep cracks.

When cracked heels need medical attention

Severe heel fissures can lead to infection. Warning signs include swelling, redness, warmth, pus, fever, increasing pain, or cracks that do not heal. Complications may include cellulitis and foot ulcers, especially in people with diabetes.

This article is for general information only. A qualified doctor or Ayurvedic physician can identify the cause and suggest safe treatment.

FAQ

Are cracked heels only due to dryness?

No. Dryness is common, but pressure, footwear, diabetes, thyroid issues, fungal infection, and poor circulation can contribute.

Can Ayurvedic oil heal cracked heels?

It may help mild dryness and roughness, especially with regular use. Deep, bleeding, or infected cracks need medical care.

Is it safe to cut thick heel skin at home?

Avoid cutting it yourself. It can cause injury and infection. Gentle filing and moisturising are safer.

When should a person see a doctor?

Seek care if there is pain, bleeding, pus, redness, swelling, diabetes, or no improvement after regular care.