Bhagar in Fasting Benefits Types and Health Secrets

भगर एक पौष्टिक आहारनमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण

उपवासात विशेषतः एकादशीच्या उपवासामध्ये

भगर सेवन करत असतो आणि त्याबद्दलच बघणार आहोत

उपवासामध्ये भगर खाल्ली जाते

परंतु काही उपवासांमध्ये भगर चालत नाहीतसं पाहिलं तर हे सगळे नियम आपणच बनवलेले आहेत आणि सगळ्याच उपवासांमध्ये भगर चालायला हवी असं माझं मत आहे

बाकी मत मतांतर आपल्या पुरता मर्यादित असावीतभगरला अनेक लोक मोरधन किंवा वरीचे तांदूळ

या नावाने देखील ओळखत असतात

याचे काही प्रकार देखील आहेत त्यात प्रामुख्याने

वरई भगर    सावा भगर    बर्टी भगर      कोद्रा भगर इ  

असून आपल्याकडे प्रामुख्याने

वरई भगर मिळत असते

भगर हे एक तृणधान्य आहे

हे गुणांनी उष्ण पण नाही आणि थंड पण नाही तसेच

शरीरामध्ये रुक्षता म्हणजे कोरडेपणा निर्माण करण्याचा गुण

यामध्ये असल्यामुळे      अधिक सेवन करू नये तसेच

याच्यासोबत देशी म्हणजेच साजूक तुपाचा वापर केल्यास

याच्यातील कोरडेपणाला कमी केला जाऊ शकतो 

कोरडेपणाच्या गुणधर्मामुळे कफ आणि मेद कमी करण्यासाठी

हे धान्य उत्तम आहे तसेच

याची चव तुरट आणि मधुर म्हणजे गोड असून

हे ग्लुटेन फ्री धान्य असल्यामुळे

मधुमेह असणाऱ्या म्हणजेच डायबिटीस असणाऱ्या रुग्णांसाठी

उत्तम असते

अतिसार किंवा ज्या व्यक्तींना द्रवमल प्रवृत्ती म्हणजेच पातळ संडास होत असते अशां मध्ये पथ्यकर आहार म्हणून भगरीचा वापर करावाऍसिडिटी     पचनक्रिया उत्तम नसणाऱ्या व्यक्तींसाठी

भगर हा उत्तम आहार आहे मात्र

ज्यांना मलावरोध म्हणजेच पोट साफ न होण्याची समस्या आहे

तसेच ज्यांना कडक संडास होत असेल अशांनी

भगर सेवन करू नये किंवा अल्प प्रमाणात करावी

किंवा भरपूर तुपा सोबत सेवन करावीलहानपणापासून मुलांना तृणधान्यांची सवय लावली तरच

ते मोठेपणी हे तृणधान्य सेवन करतात त्यामुळे

प्रत्येक व्यक्तीने लहान मुलांना तृणधान्य सेवन

करण्याची शिकवण द्यावी      अन्यथा मोठेपणी त्रास होतोसाधारणतः भगर ही कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यासाठी

पचनाच्या समस्या कमी करण्यासाठी

वजन कमी करण्यासाठी

हाडांना मजबुती मिळण्यासाठी

प्रतिकारक्षमता वाढवण्यासाठी

अत्यंत उपयुक्त असून

पचायला हलकी आणि शरीराला ऊर्जा देणारी असतेचला तर आज पासून आपण प्रत्येक

उपवासामध्ये भगर या तृणधान्याचा समावेश करू या

Bhagar in Fasting Benefits Types and Health Secrets

A fasting meal should feel light, steady, and nourishing. That is why bhagar, also called vari, varai, or sama rice in many Indian homes, has stayed popular for generations.

Bhagar is a millet-like grain often eaten during Hindu fasts. It cooks quickly, feels gentle on the stomach, and pairs well with curd, peanut powder, ghee, cumin, potato, and simple fasting spices. Bhagar in Fasting Benefits Types and Health Secrets begins with one simple idea: fasting food can be both traditional and nutritious.

Why bhagar works well during fasting

Bhagar is naturally light and filling. It gives slow, steady energy compared with very sugary fasting foods. Many people find it easier to digest than heavy fried snacks.

During fasts, bhagar may help in these ways:

Supports digestion - Its light texture and simple preparation make it suitable for a mild fasting meal.

Helps with weight management - When cooked with less ghee and paired with curd or vegetables allowed in fasting, it can keep hunger in control.

May reduce kapha heaviness - In traditional food wisdom, bhagar is considered lighter than wheat or rice. It may feel useful when the body feels sluggish or heavy.

Keeps meals sattvic - Bhagar fits well into simple, non-grain fasting meals followed in many Indian households.

This article is for general information only. For medical conditions such as diabetes, kidney disease, or digestive disorders, follow a doctor or dietitian’s advice.

Bhagar in Ekadashi fasting

Ekadashi fasting often avoids regular grains like wheat and rice. Bhagar becomes useful because many families accept it as a fasting-friendly food.

A simple Ekadashi plate can include:

Bhagar khichdi with cumin and green chilli

Bhagar with curd and roasted peanut powder

Bhagar dosa or thalipeeth using fasting ingredients

Light bhagar kheer with limited jaggery or sugar

The key rule is moderation. Avoid making bhagar too oily, too spicy, or overloaded with potatoes.

Types of bhagar to know

Different regions use different names and varieties.

Type	Common use
Varai bhagar	Popular in Maharashtra for upvas khichdi and kheer
Sawa bhagar	Often used like small-grain fasting rice
Barti bhagar	Used in local preparations, depending on availability
Kodra bhagar	A millet variety valued for its hearty texture

Names may change by region, so check local fasting customs before using a specific type.

How to introduce millets to children

Children accept new grains better when they taste familiar.

Mix a small portion of bhagar with curd and mild seasoning.

Make soft bhagar idli, dosa, or cutlets.

Add ghee, roasted peanuts, or coconut for flavour.

Serve it once a week, not only during fasting.

Avoid forcing it. Let children try small portions first.

FAQ

Is bhagar allowed on Ekadashi?

In many Indian homes, yes. Still, fasting rules differ by family and tradition, so follow the practice accepted in your household.

Is bhagar good for weight loss?

It can support weight management when eaten in controlled portions and cooked with less oil or ghee.

Can children eat bhagar?

Yes, if it is cooked soft and introduced gradually. Start with small servings.

Is bhagar the same as rice?

No. It is not regular rice, though it is often cooked and eaten like rice during fasting.

Bhagar is more than an upvas substitute. Used wisely, it brings balance, variety, and nourishment to fasting meals while keeping tradition alive.