Best Oil for Massage Ayurvedic Guide to Abhyanga by Dosha and Season

मालिश साठी कोणते तेल वापरावं

नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण सर्वसामान्य व्यक्तीने

मालिश साठी कोणते तेल वापरावे या विषयी बघणार आहोत - - - -

तारुण्य आणि आरोग्याचा सोपा उपाय म्हणजे अभ्यंग म्हणजेच

मालिश म्हणजेच मसाज

हे आपण विसरत चाललेलो आहे आणि केवळ काही शरीर अवयव

दुखल्यास आपण विशिष्ट औषधी तेलांचा उपयोग

मालिश करण्यासाठी करीत आहोत

दिवाळीच्या दिवसात नुसता रिवाज म्हणून अभ्यंग स्नान केले जाते

आजची तरुण पिढी अत्याधुनिक व्यायाम शाळेत म्हणजेच

जिम मध्ये जाऊन अशास्त्रीय पद्धतीचे व्यायाम आवश्यकता असो वा नसो

करीत आहेत आणि त्यातील अनेकांना पुढे

मांसपेशीं चे सांध्यां चे किंवा अन्य वात विकाराचे दोष जडत असल्याचे दिसत आहे

पूर्वीच्या काळी कुस्ती वीर हे व्यायामासोबत अभ्यंग म्हणजेच मसाज

देखील करीत होते हे आपण फक्त जुन्या सिनेमात बघतो पण

आचरण मात्र करीत नाही

आयुर्वेदानुसार अभ्यंग म्हणजेच मालिश ही प्रक्रिया दररोज करण्यासाठी

सांगितलेली आहे परंतु आजच्या काळामध्ये पूर्वी इतके श्रम नसल्यामुळे

आठवड्यातून दोन दिवस अभ्यंग करणे आवश्यक आहे

पावसाळा आणि हिवाळा या दोन ऋतूंमध्ये तर निश्चितच अभ्यंग करणे

अत्यंत गरजेचे आहे

संपूर्ण शरीराला अभ्यंग केल्याने वातदोष कमी होतो

त्वचेवरील रुक्षता म्हणजेच कोरडेपणा कमी होतो

डोक्याला अभ्यंग केल्याने कोंडा होत नाही

डोक्यावरील त्वचेची रुक्षता कमी होऊन केस दाट आणि मजबूत राहतात

केस काळेभोर राहण्यासाठी भृंगराज तेलाद्वारे मसाज करणे हितावह ठरतं

संपूर्ण शरीराचे अभ्यंग केल्यामुळे

शरीरातील थकवा नष्ट होतो

त्वचा मऊ स्निग्ध कांतीवन आणि तेजस्वी होते

अकाली येणाऱ्या वर्धक यापासून संरक्षण मिळते

दीर्घायु प्राप्त होते

मांस पेशी - - - -  स्नायू - - -  अस्थी यांचे पोषण होऊन शरीर दृढ होते

अभ्यंगामुळे शरीरास नवजीवन मिळते

लवचिकता वाढते

प्रतिकार क्षमता वाढते

काम करण्याचे सामर्थ्य वाढवून मानसिक उदासीनता चिंता कमी होते

अभ्यंगामुळे शांत / / / अखंडित निद्रा प्राप्त होते

झोपेच्या संदर्भातील कोणतेही दोष असल्यास ते नष्ट होतात जसे झोप न लागणे

खूप झोप लागणे

थोड्या थोड्या वेळाने जाग येणे

अधिक स्वप्न पडणे इत्यादी गोष्टी शिल्लक राहत नाहीत

थोडक्यात अभ्यंगा मुळे एकाग्रता

उत्साह

स्फूर्ती

आत्मविश्वास आणि दीर्घायु मिळते

अभ्यंगाचे एवढे फायदे आहेत तर मग - - -  हे अभ्यंग कोणत्या तेलाने करणं उत्तम

सर्व सामान्यतः आपल्या महाराष्ट्राच्या वातावरणामध्ये

तीळ तेल किंवा खोबरेल तेल याचा वापर आपण अभ्यंगासाठी करू शकतो

आपल्या प्रकृतीला अनुसरून आपण निर्गुंडी तेल

बला तेल 

अश्वगंधा तेल

शतावरी तेल ह्या सिद्ध तेलांचा देखील वापर करता येऊ शकतो.

लहान मुलांमध्ये चंदनबला लक्षादि तेलाचा देखील वापर करता येऊ शकतो

आपल्या प्रकृतीला

आपल्या वयाला आणि कोणत्या ऋतूत कोणता तेल वापरावं - जेणेकरून ते

आपल्या प्रकृतीला सूट होईल याचा सल्ला एखाद्या आयुर्वेद तज्ञाकडून घेतल्यास

अभ्यंगाचे उच्च कोटी चे फायदे आपणास प्राप्त होऊ शकतील

काही व्यक्ती सरसोचे तेल अभ्यंगा साठी वापरतात परंतु हे तेल

आपल्या वातावरणामध्ये नक्कीच योग्य नाही

ज्या ठिकाणी पाच डिग्री किंवा तीन डिग्री पेक्षाही कमी तापमान असतं

अशा ठिकाणी साधारण उत्तर भारत

काश्मीर या ठिकाणी हे तेल वापरण्यास हरकत नाही परंतु

आपल्याकडील वातावरणामध्ये तीळीचं किंवा खोबऱ्याचं तेल हे उत्तम आहे

अभ्यंग करत असताना हिवाळ्यात आणि पावसाळ्या मध्ये प्रथम तेलाला कोमट करून घ्यावं आणि त्यानंतरच त्याचा मसाज साठी वापर करावा

अभ्यंग कसे करावे हे माझ्या दुसऱ्या एका व्याख्यानात वर्णन आलेलेच आहे

त्यानुसार आपण अभ्यंग केल्यास निश्चितच त्याचे आरोग्यदायक फायदे प्राप्त होऊन निरोगी दीर्घायु चा लाभ घेता येऊ शकतो

Best Oil for Massage Ayurvedic Guide to Abhyanga by Dosha and Season

A good oil massage can feel like simple self-care, but in Ayurveda, abhyanga is much more than relaxation. It is a daily or weekly practice of applying warm oil to the body to support skin health, calm the nerves, improve flexibility, and bring a sense of grounding.

This guide is informational and not a substitute for medical advice, especially if there is a skin condition, pregnancy, fever, injury, or chronic illness.

Why abhyanga matters in Ayurveda

Abhyanga is traditionally used to balance the body and mind through touch, warmth, and oil. The skin absorbs oil slowly, while massage encourages circulation and eases stiffness.

Regular abhyanga may help with:

Dryness and rough skin

Body stiffness after travel or exercise

Stress and poor sleep

A feeling of heaviness or low energy

Seasonal dryness, especially in winter

The real benefit comes from regularity. Even 10 to 15 minutes before a warm bath can make the practice easier to maintain.

Common massage oils and their uses

Different oils suit different needs. The best choice depends on body type, season, age, climate, and comfort.

Oil	Best suited for	How it is commonly used
Sesame oil	Vata, dryness, winter	Warming, nourishing, good for full-body abhyanga
Coconut oil	Pitta, heat, summer	Cooling, light, useful when the body feels warm
Mustard oil	Kapha, coldness, heaviness	Strong and warming, often used in colder regions
Almond oil	Dry or delicate skin	Rich, softening, often used for gentle massage
Olive oil	Very dry skin	Moisturising, heavier than coconut oil
Medicated Ayurvedic oils	Specific concerns	Should be chosen with an Ayurvedic expert

Sesame oil is often considered a classic choice for abhyanga, especially in many Indian homes. Coconut oil is better when heat, redness, or excess sweating is present.

Choose oil according to your dosha

Ayurveda groups body tendencies into three doshas: Vata, Pitta, and Kapha.

Vata prakriti often has dry skin, cold hands and feet, light sleep, or restlessness. Warm sesame oil or almond oil usually suits well.

Pitta prakriti may feel warm easily and may have sensitive skin. Coconut oil or cooling medicated oils are better options.

Kapha prakriti may feel heavy, oily, or sluggish. Mustard oil or lighter warm oils can help, but the massage should be more brisk.

If the dosha is unclear, start with a small amount of plain oil and observe how the body responds.

Abhyanga tips for winter and monsoon

In winter, warm the oil slightly using a bowl placed in hot water. Massage before a warm bath and focus on joints, feet, back, and scalp. Sesame or mustard oil often works well in cold weather.

In the monsoon, avoid heavy oiling if digestion feels weak or the skin feels sticky. Use less oil, keep the room warm, and bathe properly afterwards. Make sure the body is completely dry after bathing to avoid dampness.

Ask an Ayurvedic expert before choosing medicated oil

Medicated oils such as Siddheshwar Vatghna Tail, Siddheshwar Keshya Oil, Siddheshwar D keshya Tail, Siddheshwar Twak D Tail etc are used in Ayurveda for specific purposes. They should not be picked randomly. An Ayurvedic doctor can assess prakriti, current imbalance, season, age, and health history before suggesting the right oil.

FAQ

Can I do abhyanga every day?

Yes, many people practise it daily. If that feels difficult, start with two or three times a week.

Should oil be applied before or after bath?

Traditionally, abhyanga is done before bath. Leave the oil for 15 to 30 minutes, then bathe with warm water.

Can I massage during fever or indigestion?

Avoid abhyanga during fever, severe indigestion, acute illness, or skin infection unless advised by a practitioner.

Which oil is safest for beginners?

Plain sesame oil in cool weather and coconut oil in hot weather are common beginner choices.

Is head massage part of abhyanga?

Yes, but not everyone needs daily head oiling. Choose frequency based on hair type, weather, and comfort.

Abhyanga works best when it becomes a kind habit, not a complicated ritual. Choose the right oil, keep it simple, and let regular self-massage become a steady part of health care.