Ayurvedic Perspective on Cholesterol Control

कोलेस्टेरॉल नियंत्रण आयुर्वेदिक विचार

नमस्कार मी डॉक्टर सतीश वसंत शिंदाडकर - - - -    आज आपण आयुर्वेदिक दृष्टीने कोलेस्टेरॉल कसं नियंत्रणात आणायचं - - - -   त्याची लक्षणे काय - - - -   याविषयी माहिती घेणार आहोत - - - - - -

पचण्यास अति जड पदार्थ - - - - अती स्निग्ध पदार्थ - - - मद्यपान - - - - तंबाखू सारखी व्यसन - - - - व्यायामाचा अभाव - - - - अन्नपदार्थांमध्ये दुधाची सर्व पदार्थ - - जसे दूध -बासुंदी - - पेढे - - लोणी - - बर्फी - - पनीर - - अंड्याच्या आतील पिवळा बलक - - बटाटे तळलेले सर्व पदार्थ फास्टफूड -  मांसाहार - -  केक - - वनस्पती तेल इत्यादी अनेक शरीर पुष्ट करणाऱ्या पदार्थांमुळे - - - रक्तदाब - - मधुमेह - - हृदयरोग इत्यादी विकार होत असतात - - -  हे व्याधी होण्याच्या अगोदर - - - - - कित्येकांमध्ये रक्तातील कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण वाढत असते

आपल्याकडे जेवण संपल्यानंतर लगेच - - - - स्वीट डिश खाण्याची पद्धत रूढ होत चालली आहे - - -  हे देखील घातकच आहे - - - - जीवनातील अनियमितता - - - अनिश्चितता -अवेळी निद्रा - - अवेळी जेवण - - कामाच्या अनियमित वेळा म्हणजेच शिफ्ट ड्युटी - - मानसिक ताणतणाव इत्यादी कारणांनी पचनशक्ती दुर्बल होते - - -   अशा दुर्बल पचनशक्ती समोर पचनास जड पदार्थ आले तर - - - विविध विकारांना आमंत्रणच ठरते

कोलेस्टेरॉल हा चरबी युक्त - - मेदयुक्त - -  स्निग्ध पदार्थ आहे - -  त्यामुळे स्निग्ध पदार्थ खाणे, तसेच कफ वाढविणारे पदार्थ सेवन करणे, दुपारची निद्रा घेणे - - सकाळी उशिरा उठणे इत्यादी गोष्टी शरीरात कोलेस्टेरॉल वाढवतात - - - तसेच अनुवंशिकता देखील या आजारात असते - - - अनुवंशिकतेमुळे होणारा आजार नियंत्रणात आणणे जरा अवघड असते - - -  शरीरातील पचनशक्ती कमी झाल्याने - -  अपचित आहार रस तयार होतो - - याला आयुर्वेदात आम असे म्हणतात - - - शरीरात आमदोष वाढल्यास - - हृदयरोग - - मधुमेह - रक्तदाब - - बलहानी - - आळस - - पोट साफ न होणे - - लघवी साफ न होणे - - शरीर जड होणे - - चव न समजणे - - - - संपूर्ण शरीर गळून गेल्यासारखे वाटणे इत्यादी लक्षणे आढळतात

शरीरात कोलेस्टेरॉलचे प्राकृत प्रमाण असल्यास - - - ते  - - मज्जासंस्थेचे कार्य सुरळीत चालवते - - - परंतु अतिरिक्त प्रमाण झाल्यास हृदयावर ताण येतो - - - थोडे चालले तरी धाप लागते - -  छातीवर दबाव आल्यासारखे वाटते - - - जीव घाबरतो इत्यादी लक्षण दिसतात 

कोलेस्टेरॉल वाढणे हे सर्वस्वी - - - सदोष आहार आणि व्यायामाचा अभाव यावर अवलंबून असते - - - - ज्या व्यक्तींचे कोलेस्टेरॉल वाढलेले आहे - - - ज्या व्यक्ती स्थूल आहेत - - - ज्या व्यक्तींमध्ये कोलेस्ट्रॉल वाढण्याची शक्यता आहे - - - ज्यांच्यात अनुवंशिक कोलेस्ट्रॉल वाढण्याचे कारण आहे अशा सर्वांनी - - - - - --    आपापल्या प्रकृतीनुसार योग्य आचरण केल्यास कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात ठेवणे सहज शक्य होते

आहाराचा विचार केल्यास सकाळचा आहार 10 आणि सायंकाळचा आहार 6 वाजेच्या दरम्याने असावा - - - - - -    सायंकाळचे भोजन सकाळच्या भोजनापेक्षा हलके आणि प्रमाणाने कमी असावे

आहारात ज्वारीचा वापर नेहमी असावा - - - -   यामध्ये ज्वारीच्या भाकरी - - ज्वारीच्या लाह्या - - - ज्वारीची भाजलेले पापड यांचा समावेश होतो - - - नाचणी किंवा तांदळाची पेज भाज्यांचे सूप - - - -  मुगाचे कढण - - - - मुगाच्या पिठाचे धिरडे - - - - भाजलेली मेथी -लसूण - - भाज्यांमध्ये दुधी भोपळा - - - कारले - - शेवगा - - मेथी - - गिलके तसेच पुदिना - - धणे, कोथिंबीर - - - अद्रक - सुंठ यांचा वापर करावा

ओल्या हळदीचे लोणचे - - - -  राजगिरा - - - - भगर - - -  पपई - - - अननस - - - डाळिंब - - -  मनुका - - -  जांभूळ यांचा वापर उपवासाच्या दिवशी करावा

शाकाहारी आहाराचे सेवन करावे - - - - -  दोन्ही वेळचे जेवण ताजे आणि गरम असावे

अनेक व्यक्ती कोलेस्ट्रॉल वाढण्याच्या भीतीमुळे - - - - - रोजच्या आहारातून तूप वगळतात ही बाब अत्यंत उपयुक्त आणि उत्तम असली तरी - - - -    गाईचे तूप हे शरीरासाठी अत्यंत उपयुक्त असल्याने - - - रोजच्या जेवणात एक ते दोन चमचे म्हणजेच पाच ते दहा ग्रॅम प्रमाणात घेण्यास हरकत नसते - - - - जेवणाच्या संदर्भात म्हणजे जेवण सुरू केल्यापासून ते जेवण पूर्ण होईपर्यंत जास्तीत जास्त 200 ml पाणी प्यावे - - - - -   जेवणानंतर ३०  मिनिटांनी तहान लागेल तसे पाणी प्यावे

आठवड्यातून एक दिवस उपवास करावा - - - -  

आहारावर योग्य नियंत्रण कोलेस्ट्रॉलची पातळी नियंत्रित ठेवते - - -  पण ज्या रुग्णांमध्ये कोलेस्ट्रॉलची पातळी जास्त वाढलेली आहे - - - - रक्तदाब मधुमेह हृदयरोग झालेला आहे त्यांनी पथ्य अपथ्या सोबत वैद्यकीय सल्ल्याने - - -  औषधोपचार करावा

अशा प्रकारे कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात राहू शकतो - - - -  प्रकृतीनुसार दिनक्रम - - - आहार विहार केला तर आरोग्य संपन्न जीवन जगणे सहज शक्य आहे

Ayurvedic Perspective on Cholesterol Control

Hello, I am Dr. Satish Vasant Shindadkar. Today, we will learn about how to control cholesterol from an Ayurvedic perspective and what its symptoms are.

Consuming foods that are very difficult to digest, excessively oily or fatty foods, alcohol, addictions such as tobacco, lack of exercise, and milk products such as milk, basundi, peda, butter, barfi, paneer, egg yolk, fried potatoes, all fried foods, fast food, meat, cakes, vegetable oils, and many other body-nourishing foods can lead to conditions such as high blood pressure, diabetes, heart disease, etc. Before these diseases develop, many people experience an increase in blood cholesterol levels.

Nowadays, it has become common to eat desserts immediately after meals. This is also harmful. Irregular lifestyle, uncertainty, sleeping at odd hours, eating at irregular times, irregular work schedules such as shift duty, mental stress, etc., weaken the digestive system. When heavy-to-digest foods are consumed with weak digestion, it invites various diseases.

Cholesterol is a fatty, lipid-rich, oily substance. Therefore, eating fatty foods, consuming foods that increase Kapha, sleeping during the afternoon, waking up late in the morning, etc., increase cholesterol in the body. Heredity also plays a role in this disease. Cholesterol caused by hereditary factors is somewhat difficult to control.

When the body's digestive power weakens, improperly digested food essence is formed. In Ayurveda, this is called Ama. When Ama increases in the body, symptoms such as heart disease, diabetes, high blood pressure, weakness, laziness, constipation, difficulty passing urine, heaviness in the body, loss of taste, and a feeling of exhaustion throughout the body may occur.

When cholesterol is present in its normal amount in the body, it helps the nervous system function properly. However, when it becomes excessive, it puts stress on the heart. Symptoms include becoming breathless even after walking a little, feeling pressure on the chest, anxiety, and similar complaints.

An increase in cholesterol depends largely on an improper diet and lack of exercise. People who already have high cholesterol, those who are overweight, those who are at risk of developing high cholesterol, and those with hereditary high cholesterol can keep it under control by following a lifestyle appropriate to their body constitution.

Regarding diet, the morning meal should be around 10 a.m., and the evening meal should be around 6 p.m. The evening meal should be lighter and smaller in quantity than the morning meal.

Jowar (sorghum) should be a regular part of the diet. This includes jowar flatbread, popped jowar, and roasted jowar papad. Ragi or rice porridge, vegetable soup, green gram broth, green gram flour pancakes, roasted fenugreek, garlic, and vegetables such as bottle gourd, bitter gourd, drumstick, fenugreek, ridge gourd, along with mint, coriander seeds, fresh coriander leaves, ginger, and dry ginger should also be included.

On fasting days, consume fresh turmeric pickle, amaranth, barnyard millet, papaya, pineapple, pomegranate, raisins, and jamun.

A vegetarian diet should be followed. Both meals should be fresh and served hot.

Many people eliminate ghee from their daily diet out of fear of increased cholesterol. Although this may seem beneficial, cow's ghee is considered very useful for the body. Therefore, consuming one to two teaspoons (about 5 to 10 grams) of cow's ghee daily with meals is generally acceptable. During a meal—from the beginning to the end—drink no more than 200 ml of water. After finishing the meal, drink water according to your thirst after about 30 minutes.

Observe a fast once a week.

Proper dietary control helps keep cholesterol levels under control. However, patients whose cholesterol levels are significantly elevated, or who already have high blood pressure, diabetes, or heart disease, should take medications under medical supervision along with following the recommended dietary guidelines.

In this way, cholesterol can be kept under control. By following a daily routine, diet, and lifestyle suited to one's body constitution, it is possible to live a healthy and fulfilling life.