Ayurvedic Causes of Impure Blood and Natural Remedies for Better Health

आयुर्वेदानुसार रक्त अशुध्द होण्याची कारणे

नमस्कार मी डॉ सतीश वसंत शिंदाडकर आज आपण आयुर्वेदानुसार

रक्त अशुद्ध होण्याची कारणे बघणार आहोत

त्यासोबतच आपण घरच्या घरी काय करू शकतो किंवा

काय पथ्य पाळू शकतो की जेणेकरून

रक्त शुद्ध राहील हे आपण बघणार आहोत

आयुर्वेदानुसार रक्त हे जीवन

सामर्थ्य आणि प्रतिकारशक्तीच कारण आहेजवळपास सर्वच प्राण्यांमध्ये रक्त असते 

रक्तामुळे आपली प्रतिकार क्षमता उत्तम राहते

आपले बल म्हणजे ताकद किंवा शक्ती ही चांगली राहते

त्वचेचा वर्ण म्हणजेच त्वचेचा रंग

त्वचेची कांती ही देखील आपल्या रक्ताच्या शुद्धतेमुळे

चांगली राहत असते

थोडक्यात सुख

आनंद

आराम आणि दीर्घायुष्य हे आपल्याला शुद्ध रक्तामुळेच

प्राप्त होत असते म्हणजेच

जीवनातील महत्त्वाची शक्ती टिकवून ठेवण्यासाठी

रक्ताची भूमिका ही महत्त्वपूर्ण असते

रक्त अशुद्ध होण्याच्या प्रमुख कारणांमध्ये प्रामुख्याने

आहारातल्या कारणांमध्ये अस्वच्छ

उष्ण

तीक्ष्ण आणि मोठ्या प्रमाणात आहाराचे सेवन

हे कारणीभूत असतंसोबत अधिक प्रमाणात खारट आणि

क्षारयुक्त पदार्थ यामध्ये

आंबट आणि तिखट याचा देखील समावेश होतो म्हणजेच

आपण जर अधिक प्रमाणात आंबट

खारट आणि तिखट अन्न सेवन केलं तर

रक्त अशुद्ध होतं त्यासोबतच

अधिक प्रमाणामध्ये हरभरे म्हणजे चणाडाळ

पावटा

तीळ

मुळा

हिरवे वाटाणे

जलचर प्राणी म्हणजे मासे इत्यादी

अधिक प्रमाणामध्ये मांसाहार

अधिक प्रमाणात वेळी अवेळी आहार घेणे

दही अधिक प्रमाणात

मद्यपान

कुजलेले अन्न तसेच कोणत्याही प्रकारचे अन्न की जे

अधिक प्रमाणात सेवन केले तरी देखील

रक्त अशुद्ध होऊ शकते 

अन्य रक्त अशुद्ध निर्माण करणाऱ्या क्रियांमध्ये

तेलकट

अधिक द्रव आणि पचायला जड अन्न घेतल्यानंतर लगेच

दिवसा झोपणे

अधिक प्रमाणामध्ये क्रोध किंवा 

तीव्र उन्हामध्ये अधिक काळ राहणे किंवा फिरणे

जे व्यक्ती अग्नीच्या संपर्कात असतात म्हणजे उष्णतेच्या

संपर्कात नेहमी असतात जसे स्वयंपाकी इत्यादी

उलटीचा वेग आला असता म्हणजे उलटीची संवेदना

झाली असताना देखील उलटी होऊन देणे म्हणजे

उलटीला दाबणे तसेच

खूप परिश्रम केल्यानंतर किंवा व्यायाम केल्यानंतर लगेच

आहार घेणे

खूप मोठी दुखापत झालेली असताना देखील

अधिक प्रमाणात आहार घेणे

उष्णतेतून आल्यानंतर लगेच आहार घेणे किंवा

पूर्वीचा आहार पचण्याच्या अगोदर आहार घेणं हे

देखील रक्त अशुद्ध होण्याचं प्रमुख कारण आहे

निसर्गतः शरद ऋतू म्हणजेच अंदाजे ऑक्टोबर हिट असताना

रक्त अशुद्ध होत असतं

रक्त अशुद्ध झाल्यामुळे

तोंडात छाले पडणे म्हणजेच ज्याला आपण तोंड येणं असं

म्हणतो ते होतं सोबत

डोळ्यांची आग होणं

तोंडातून दुर्गंध येणं

ओटी पोटामध्ये एखादी गाठ फिरत आहे असं वाटणं

अनेक प्रकारचे त्वचा विकार

कित्येक तरुणांना चेहऱ्यावर मुरूम येणे तसेच

शरीराच्या वेगवेगळ्या भागातून रक्तस्राव होणं जसं

नाकातून रक्त येणे

लघवी वाटे रक्त येणे इत्यादी याच प्रमाणे

विविध प्रकारचे सांध्यांचे विकार

त्वचा निस्तेज होणे 

पचन क्षमता कमी होणं

अधिक प्रमाणात पुन्हा पुन्हा तहान लागणं

शरीरात जडपणा वाटणं किंवा शरीरामध्ये आग होणे

अधिक अशक्तपणा येणं

डोकेदुखी

खूप थकवा  

कोणत्याही कारणाने क्रोधित होणं म्हणजे अधिक

प्रमाणात राग येणे

तोंडाला खारट पणा येणे किंवा तोंडाला चवच नसणं

अधिक प्रमाणात घाम येणे

शरीराचा उग्र वास येणे किंवा थरथर होणे

झापड बसल्यासारखं वाटणं इत्यादी लक्षण किंवा

रोग निर्माण होतात

अशा प्रकारे रक्त अशुद्ध झाल्याची जी कारणं आहेत

ती आपण वर्ज्य करणे आवश्यक असतं

जेणे करून रक्त शुद्ध होण्यास मदत होईल

त्याच पद्धतीने वैद्यकीय सल्ल्याने

पंचकर्म

रक्त शुद्ध होणारी औषध

उपवास इत्यादी करणं आवश्यक असतं

आयुर्वेदानुसार प्रामुख्याने मंजिष्ठा

अनंत मूळ

खदीर

हिरडा

आवळा,

हळद

जाती

बहावा इत्यादी वनस्पती प्रमुख आहेत

औषधांमध्ये महामंजिष्ठादी काढा

रक्त शुद्धीकर काढा इत्यादी

घेता येऊ शकतात

हे सर्व माहितीसाठी असून वैद्यकीय सल्ल्यानेच याचा वापर करावा प्रामुख्याने पंचकर्मातील विरेचन किंवा बस्ती

यांचा वापर करावा

अधिक प्रमाणात अशक्तपणा आलेला असेल तर

बलवर्धक औषधांचा उपयोग करावा

अशा पद्धतीने जर आपण रक्त शुद्ध राहील

असाच प्रयत्न केला तर

निरोगी जीवन जगणं सहज शक्य आहे

Ayurvedic Causes of Impure Blood and Natural Remedies for Better Health

Clear, well-nourished blood supports energy, skin health, immunity, and steady digestion. In Ayurveda, blood is linked with Rakta dhatu, one of the body’s vital tissues. When Rakta becomes disturbed, signs may show up as acne, itching, burning sensation, fatigue, mouth ulcers, or frequent irritation.

This article is for general information only. For ongoing symptoms, pregnancy, chronic illness, or medication use, consult a qualified Ayurvedic physician or doctor.

Why blood purity matters in Ayurveda

Ayurveda sees healthy blood as a carrier of nourishment and vitality. When digestion is strong and waste is cleared well, the body absorbs nutrients better. When digestion weakens, toxins called ama may build up and affect Rakta.

Balanced blood supports:

Fresh-looking skin

Better stamina

Comfortable digestion

Stable body heat

Healthy healing and repair

Common Ayurvedic causes of impure blood

Diet plays a major role. Ayurveda often connects Rakta imbalance with excess pitta, which is hot, sharp, and intense in nature.

Common triggers include:

Very spicy foods, fried snacks, and oily meals

Excess sour foods such as pickles, vinegar, and fermented items

Stale, unhygienic, or overly processed food

Too much tea, coffee, alcohol, or tobacco

Irregular meals and late-night eating

Lack of sleep, stress, and sitting for long hours

During Indian summers, excess heat, dehydration, and spicy food can make these symptoms feel worse.

Simple home habits to support clean blood

Good food discipline is the first remedy.

Choose lighter, cooling foods such as cucumber, bottle gourd, amla, coriander, pomegranate, moong dal, and fresh seasonal fruits. Drink enough water through the day. Avoid skipping meals, and keep dinner light.

Helpful habits include:

Eat freshly cooked food whenever possible

Reduce red chilli, deep-fried food, and excess sour items

Sleep on time and avoid heavy meals late at night

Practise gentle yoga, walking, and breathing exercises

Keep the bowels regular with fibre-rich foods

Ayurvedic herbs and therapies

Ayurveda uses herbs such as manjistha, turmeric, neem, guduchi, and amla to support Rakta balance. Manjistha is traditionally valued for skin and blood health. Turmeric supports healthy inflammation response and digestion.

Panchakarma, especially procedures like virechana, may be advised for stronger pitta and Rakta imbalance. This should only be done under expert supervision.

FAQ

Can diet alone purify blood?

Diet can help a lot, especially when the issue is linked to spicy, sour, oily, or stale food. Persistent symptoms need medical guidance.

Is turmeric safe for daily use?

Small food amounts are generally common in Indian cooking. High-dose supplements should be taken only with professional advice.

When should I see a doctor?

Seek help if skin eruptions, itching, ulcers, fatigue, fever, or burning sensations continue or worsen.

A healthy takeaway

Ayurveda encourages steady, simple habits. Eat clean, sleep well, manage heat and stress, and use herbs wisely. Small daily choices can support purer blood and a healthier life.